ادای دین به مترجم، منتقد و ویراستاری اثرگذار، کریم امامی
مراسم رونمایی از کتاب شناختنامهٔ کریم امامی: آن سادهٔ بسیارنقش با حضور جمعی از ویراستاران، مترجمان، پژوهشگران و علاقهمندان حوزهٔ فرهنگ و کتاب، روز دوشنبه 8 دیماه، در موزۀ هنرهای معاصر برگزار شد. این مراسم بیش از آنکه نشستی برای معرفی یک کتاب باشد فرصتی بود برای بازخوانی میراث فکری و حرفهای یکی از چهرههای اثرگذار فرهنگ معاصر ایران.
در کتاب شناختنامۀ کریم امامی به ابعاد مختلف فعالیتهای کریم امامی پرداخته شده؛ شخصیتی که نام او در چند دههٔ اخیر با ترجمه، نقد ادبی، ویراستاری و روزنامهنگاری فرهنگی گره خورده و نقش او در شکلگیری نگاه حرفهای به ترجمه و ویرایش در ایران انکارناپذیر است.
کتاب شناختنامهٔ کریم امامی، که به همت نشر نیلوفر در آذر 1404 منتشر شد، بازنمایی ابعاد مختلف زندگی، اندیشه و کارنامهٔ حرفهای امامی است؛ از ترجمه و نقد گرفته تا فعالیتهای فرهنگی و تأثیرگذاری او بر جریانهای فکری و حرفهای حوزهٔ نشر. کریم امامی چهرهای چندوجهی در فرهنگ معاصر بود که در این مراسم دربارۀ آنها صحبت شد.
او میتوانست برود و نرفت
مهناز مقدسی، پدیدآورندۀ کتاب، در آغاز جلسه ضمن تشکر از حضور مهمانان، مطلب خود را خطاب به کریم امامی قرائت کرد و گفت: از شما بسیار آموختم، از مدیریتتان در فرانکلین و سروش، از نقد هنری و مطالبتان دربارۀ نقاشیهای قهوهخانهای که خودتان این نام را جا انداختید، از نوشتههایتان دربارۀ مترجم خوب و ترجمۀ خوب و ده فرمان برای نوشتن نقد ترجمه و فواید پیوستن به کپیرایت. اگر طراحی دورۀ کارشناسی ارشد ویرایش و نشر که در سال ۱۳۶۹ نوشته بودید پا میگرفت، بسا که نشر امروز مسیر دیگری را میپیمود و افراد حرفهایتری در این عرصه قدم میگذاشتند.
مقدسی در جای دیگری اشاره کرد که امامی دوستان بسیار خوبی داشت و خودش نیز دوست خوبی برای خیلیها بود؛ زیرا در کارنامۀ قلمی او بیش از چهل اثر را میتوان یافت که در تألیف آن یا در ترجمۀ قسمتی از آن همکاری داشت. او نگاهی جهانی داشت اگرچه در این آب و خاک ماند. او میتوانست برود ولی نرفت و در این کشور ماند.
مقدسی در پایان از همکارانش در تدوین کتاب و نیز از مسئولان راهاندازی وبگاه کریم امامی قدردانی کرد و انتشار کتاب را توسط نشر نیلوفر نشانۀ ارادت مدیر این نشر به خانوادۀ امامی دانست.
جایگاه کریم امامی در حرفهٔ ویرایش
عبدالحسین آذرنگ، نشرپژوه و دانشنامهنگار، در سخنان خود به زیرساختهایی که کریم امامی در نشر و ویرایش پدید آورد اشاره کرد و گفت: امامی از جمله کسانی بود که به «مسئولیت فرهنگی مترجم و ویراستار» باور داشت؛ مسئولیتی که فراتر از انتقال واژهها یا اصلاح متن، به فهم دقیق متن، احترام به زبان فارسی و توجه به مخاطب مربوط میشود. این نگاه حرفهای، در دورهای که ترجمه و ویرایش هنوز بهعنوان حرفههایی مستقل و نظاممند شناخته نمیشدند، نقشی تعیینکننده داشت.
آذرنگ به پیوند تنگاتنگ میان ترجمه، ویرایش و نقد ادبی در کارنامهٔ کریم امامی تأکید کرد و گفت: او از جمله افرادی بود که ترجمه را عملی صرفاً فنی نمیدانست، بلکه آن را بخشی از گفتوگوی فرهنگی میان زبانها و سنتها تلقی میکرد. همین نگاه در شیوهٔ ویرایش و نقد او نیز بازتاب داشت؛ نگاهی که به دقت زبانی، امانتداری معنایی و شفافیت متن اهمیت میداد.
آذرنگ افزود: نگاه امامی به متن، نگاهی مسئولانه و حرفهای بود؛ نگاهی که ویرایش را نه دخالت سلیقهای، بلکه خدمتی به متن و نویسنده میدانست. این رویکرد، بهویژه در دورهای که استانداردهای ویرایش هنوز تثبیت نشده بود، نقشی آموزشی و جریانساز داشت.
کریم امامی روشنفکر عمومی بود
علی خزاعیفر، مترجم و سردبیر مجلۀ مترجم، در سخنان خود به نقش کریم امامی در ترجمه و نشر گفت و اشاره کرد که کریم امامی فردی، به تعبیر ادبا، «بسیارفن» بود و به تعبیر خوبی که در عنوان یادنامۀ ایشان آمده «سادۀ بسیارنقش» بود، ولی این بسیار فن داشتن و بسیارنقش بودن ایشان درواقع ضروری بود برای ایفای یک نقش واحد که شاید کمتر دربارۀ آن صحبت شده و آن نقش مرجعیت ایشان در عرصۀ عمومی فرهنگ است. این عرصه جایی است که در آن کتاب، ادبیات، هنر، ترجمه، نقد، سلیقۀ خواننده، بازار نشر و گفتوگوی اجتماعی به هم میرسند.
خزاعیفر در جای دیگری گفت: جامعهای که فاقد روشنفکر حکمگذار در عرصۀ عمومی است دیر یا زود گرفتار وفور نظر و فقر معیار و اغتشاش در داوری میشود. کریم امامی در حوزۀ کتاب، نشر، ویرایش و ترجمه مرجعی بود حکمگذار که امروز بیش از هر زمان دیگری فقدانش احساس میشود. کریم امامی یادآور امکانی است که روزگاری در فرهنگ ما وجود داشت: امکان مرجعیت بدون قدرت، داوری بدون ایدئولوژی، و نفوذ بدون هیاهو. یاد ایشان گرامی، روحشان شاد و راهشان پررهرو.
کتابی که بعد از بیست سال منتشر شد
گلی امامی، مترجم و همسر کریم امامی، در سخنان خود از حضور پررنگ شخصیتهای فرهنگی و نشر قدردانی کرد و دربارۀ تدوین کتاب صحبت کرد. وی گفت که چند سال پیش اسناد و دستنوشتههای کریم امامی را به انجمن ویراستاران سپرده بود که در آنجا آرشیو شود و به پیشنهاد مهناز مقدسی قرار شد از آن محتواها و دیگر نوشتههای امامی کتابی تدوین شود که نتیجۀ آن کتاب حاضر شد.
گلی امامی گفت که خوشحال است که پس از بیست سال از درگذشت کریم امامی این کتاب با این شکل و محتوا منتشر شده است. وی اشاره کرد که علت اینکه در هیئتمدیرۀ انجمن صنفی ویراستاران حضور یافته این بوده که کریم امامی آرزو داشت تشکلی برای ویراستاران داشته باشد و حتی اساسنامۀ آن را نوشت ولی این تشکل پا نگرفت و او در این انجمن آرزوی دیرین کریم امامی را تحقق بخشیده است.
گلی امامی در پایان سخنانش از پدیدآورندۀ این کتاب، مهناز مقدسی، تشکر کرد که کتاب را طوری تنظیم کرده که تصویر کاملی از کریم امامی را به مخاطبان نشان دهد.
در این مراسم سخنان اصغر مهرپرور، هومن عباسپور، علیرضا نیکزاد به صورت فیلمهای کوتاه پخش شد. همچنین چند فیلم کوتاه از زندهیاد کریم امامی که به همت انتشارات فرهنگ معاصر و نیز به همت امیرحسین بهبهانی تهیه شده بود ارائه شد.
در پایان مراسم، از کتاب و وبگاه اختصاصی کریم امامی رونمایی شد و از شخصیتهای فرهنگی حاضر در جلسه دعوت شد که روی صحنه بروند و کتاب شناختنامۀ کریم امامی به آنان تقدیم شد.
در این جلسه بیش از 180 تن حضور یافتند که در میان آنان شخصیتهای شناختهشدهای حضور داشتند، از جمله احمد پوری، داوود موسایی، لیلی گلستان، حسن انوری، اصغر مهرپرور، شهرداد میرزایی، رضا منصوری، کیانوش غریبپور، مجتبی میرطهماسب، محمدرضا جعفری، علی صلحجو، مهشید نونهالی، پژمان موسوی، حمیرا نونهالی، کاوه فولادینسب، منصور ضابطیان.
کتاب شناختنامهٔ کریم امامی، با نگاهی تحلیلی و پژوهشی، فرصتی فراهم میکند تا نسل امروز و فردا، با مسیر فکری و حرفهای یکی از چهرههای تأثیرگذار فرهنگ معاصر آشنا شوند؛ مسیری که هنوز میتواند الهامبخش گفتوگو، آموزش و بازاندیشی در حوزهٔ نشر و ویرایش باشد.
شناختنامۀ کریم امامی، آن سادۀ بسیار نقش، گردآوری و تدوین مهناز مقدسی، زیر نظر گلی امامی، تهران، نشر نیلوفر، پاییز 1404.
