کشوری شدن انجمن صنفی ویراستاران با حمایت دو وزارتخانه

خبرگزاری کتاب ایران‌(ایبنا)، مهناز مقدسی، دبیر انجمن صنفی کارگری ویراستاران شهر تهران: «موضوع کشوری شدن انجمن‌های حوزۀ فرهنگ و هنر و رسانه در پی جلساتی مطرح شد که از تیرماه ۱۳۹۷، در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، با مدیریت آقای علی‌اصغر سیدآبادی، مشاور وزیر در امور برنامه‌ریزی، برگزار شد که هدف اول این جلسات، تدوین آیین‌نامه اجرایی بند «ح» ماده ۹۲ قانون برنامه پنج‌ساله ششم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی، برای رفع مشکلات صنفی و شغلی اهالی فرهنگ و هنر بود.

دستاورد این جلسات، که بیش از ۱۴ انجمن در آن حضور داشتند، تهیه دستنامه‌ای برای تعیین تعاریفی چون بیکاری و بیمه بیکاری اهالی فرهنگ و هنر و وظایف صنوف و حمایت‌های شغلی از آن‌ها بود.

در این میان، چون انجمن‌های شرکت‌کننده در این جلسات، مجوز فعالیت خود را از جاهای مختلفی گرفته بودند، مطرح شد که در زمینه فعالیت‌های صنفی و حمایت‌های شغلی با مشکلاتی مواجه‌اند و یک سازوکار مناسب که متناسب با فعالیت‌هایشان باشد وجود ندارد.

به‌همین علت در تعدادی از این جلسات نمایندگانی از سازمان‌هایی چون وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، صندوق اعتباری هنر، سازمان تأمین اجتماعی، وزارت صنایع، کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی برای مشورت حضور یافتند و در نهایت این توافق صورت گرفت که انجمن‌های حوزۀ فرهنگ و هنر و رسانه از نظر ماهیت به وزارت فرهنگ و ارشاد مرتبط‌‌‌‌اند و از نظر شغلی و صنفی به وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی وابسته‌اند،

بنابراین مناسب‌ترین راه این است که بین این دو وزراتخانه تعاملی صورت گیرد. نتیجه آن‌که در ۳ شهریور ۱۳۹۸، تفاهم‌نامه‌ای بین وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی به امضا رسید و بعد از آن شیوه‌نامه تشکیل انجمن‌های فرهنگی و نحوه کشوری شدن آن‌ها به تصویب رسید و اطلاعیه آن در ۱۳ خرداد ۱۳۹۹ منتشر شد.

با این اتفاق خجسته انجمن‌هایی مثل انجمن صنفی ویراستاران که پیش‌تر در وزارت کار تأسیس شدند، باید دست‌کم ۲۰۰ عضو یا متقاضی عضویت در سراسر کشور داشته باشند و سپس باید گزارش هیات مدیره و اطلاعات اعضا را به کمیسیونِ تشکیل‌شده در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی یا اداره کل سازمان‌های کارگری و کارفرمایی وزارت کار ارسال کنند.

مراحل بعد از آن، تدوین اساسنامه جدید و تشکیل مجمع برای تبدیل وضعیت از شهر یا استان به کشوری خواهد بود. عنوان انجمن از صنفی کارگری به «انجمن صنفی سراسری ویراستاران ایران» تغییر خواهد یافت. این دستاورد برای اهالی فرهنگ و هنر و رسانه بسیار ارزشمند است به چند علت: ۱) عنوان «کارگری و کارفرمایی» که در مورد اهالی فرهنگ، هنر و رسانه نامناسب و دست‌کم بی‌ربط بود برداشته می‌شود؛ ۲) با تشکیل انجمن‌های سراسری، فعالیت صنفی از یک شهر فراتر می‌رود و تمام کشور را در برمی‌گیرد و همکاری بین شهرها برای رسیدن به حمایت‌های صنفی قوی‌تر می‌شود و از دیگر شهرهای ایران نیز عضو خواهد پذیرفت و هر مزیتی برای انجمن‌های مستقر در تهران باشد برای همۀ شهرها هم خواهد بود؛ ۳) تصمیم‌گیری‌های صنفی به خودِ صنوف محول می‌شود و راه برای قدرتمند شدن صنوف باز می‌شود؛ ۴) مشکلات صنفی قابل پیگیری خواهد بود، چون مرکزی در دو وزارتخانه برای رفع مشکلات و همکاری بیشتر با صنوف تشکیل شده‌است.

انجمن ویراستاران مراحل اداری آن را، از زمان ابلاغ، پیگیری کرده و طی فراخوان عضویتی که در فضاهای مجازی منتشر شده در حال آماده‌کردن مدارک عضویت‌هاست. شرایط عضویت در انجمن: داشتن مدرکی مبنی بر اشتغال به شغل ویراستاری، مانند قرارداد یا حکم استخدامی یا تصویر صفحه حقوقی دو کتاب که نام ویراستار در آن درج شده باشد.

برای اهالی رسانه نیز گواهی یک سال اشتغال در نشریه یا مجله یا خبرگزاری با تأیید مدیرمسئول یا سردبیر خواهد بود. پرکردن و ارسال کاربرگه عضویت ارسال تصویر مدارک شناسایی (کارت ملی، عکس، آخرین مدرک تحصیلی) دبیرخانه انجمن نیز همه روزه با شماره ۰۲۱۸۸۵۱۴۶۱۴ پاسخگوی پرسش‌های متفاضیان خواهد بود.»

 

برگرفته از وبگاه خبرگزاری ایبنا

دومین مجمع عمومی عادی انجمن برگزار شد

شنبه ۲۴ آذر ۹۷، دومین مجمع انجمن صنفی ویراستاران با حضور اعضای انجمن و نمایندۀ وزارت کار در دفتر انجمن برگزار شد. در این جلسه آقای بهنام رمضانی‌نژاد به عنوان بازرس انجمن و خانم دکتر نازنین خلیلی‌پور به عنوان بازرس علی‌البدل انتخاب شدند.

بعد از انتخاب بازرس، شرکت‌کنندگان در نشست با اعضای هیئت مدیره دربارۀ برنامه‌های انجمن گفت‌وگو کردند. گزارش این گفت‌وگو در همین وبگاه منتشر خواهد شد.

گزارش تصویری نشست دومین مجمع عمومی عادی انجمن صنفی  ویراستاران

[Best_Wordpress_Gallery id=”65″ gal_title=”مجمع ۹۷”]

اکنون که نیست، یادش را گرامی می‌داریم و سخنانش را بازخوانی می‌کنیم

کریم‌ امامی در ۱۸ تیرماه ۱۳۸۴ براثر‌ سرطان‌ خون ‌در‌تهران‌ درگذشت. مترجم، ویراستار، نویسنده، روزنامه‌نگار و کارشناس کتاب و نشر بود. با وجود تسلط بر زبان و ادبیات انگلیسی، دورۀ دانشگاهیِ این رشته را در دانشگاه تهران گذراند. سال‌ها در مجامع فرهنگی حضوری فعال داشت، با ترجمۀ آثاری چون نمایش‌نامۀ با خشم به یاد آر اثر جان آزبرن، گتسبی بزرگ اثر اسکات فیتزجرالد و ماجراهای شرلوک هلمز در میان اهل قلم جایگاهی ویژه یافت. چند سال با کیهان اینترنشنال (روزنامۀ کیهان انگلیسی) همکاری داشت و در ۱۳۴۷ به مؤسسۀ انتشارات فرانکلین پیوست و سال‌ها مدیر بخش ویرایش و آماده‌سازی آن مؤسسه در تهران بود. با تعطیلی فرانکلین، به انتشارات سروش، ناشر وابسته به سازمان صداوسیما، رفت و بخش ویرایش را در آنجا پایه‌گذاری کرد. اگرچه امامی پس از انقلاب از کارهای اداری کناره گرفت و فضای فرهنگی کتاب‌فروشی را برگزید، هرگز قلم بر زمین نگذاشت و کتابفروشی‌اش محفل اهل فرهنگ بود.

او آثاری از شاعران امروز همچون نیما یوشیج، فروغ فرخزاد، اخوان ثالث و شاملو  و همچنین داستان‌هایی از میرصادقی، ساعدی و هدایت را به انگلیسی برگرداند.

امامی در ‌مؤسسۀ‌ فرانکلین ‌روش‌های ‌جدید ‌آماده‌سازی ‌متون، ‌تصویرپردازی ‌و ‌تولید ‌را ‌از‌ اروپا‌ و امریکا ‌گرفت، ‌معرفی‌ کرد‌ و ‌رواج ‌داد‌ و‌ بسیاری ‌از ‌کارهای ‌فنی ‌امور ‌کتاب ‌و ‌نشر ‌در ایران از ‌این ‌مؤسسه‌ آغاز ‌شد.‌

در لابه‌لای انبوه گفته‌های چاپ‌شده و نوشته‌های کریم امامی، به قسمتی از گفته‌هایش در کتاب در گیرودار کتاب و نشر، که به همت عبدالحسین آذرنگ، ویراستار و نشرپژوه، منتشر شده (نیلوفر: ۱۳۸۵) برمی‌خوریم و برای گرامی‌داشتِ یادش شما را در خواندن آن سهیم می‌کنیم. او دربارۀ وظایف، مسئولیت‌ها و حیطۀ اختیارات ویراستار گفته‌ است:

«ویراستاری که با اثر ترجمه‌شده مواجه می‌شود، ظاهراً کارش آسان‌تر است، چون با استفاده از کتاب اصلی، راه را بهتر می‌بیند و لغزش‌های مترجم را زودتر می‌تواند تشخیص دهد. چنین ویراستاری نه‌تنها باید به‌اندازۀ کافی زبان‌دان باشد، بلکه از موضوع کتاب هم سررشته داشته باشد. اگر ویراستاری به موضوع کتاب وارد نباشد، بهتر است از ویرایش ترجمه عذر بخواهد و کار را به شخص واردتری بسپارد. به نظر من، ویراستاری که روی متون ترجمه‌شده کار می‌کند لازم است حتماً خودش تجربۀ ترجمه داشته باشد، حداقل به‌خاطر اینکه بداند حد و حدود کار چیست و چه چیزهایی را می‌توان و چه چیزهایی را نمی‌توان به فارسی برگرداند و البته لازم است که مترجم و ویراستار تصور واحدی از کار ترجمه داشته باشند، چون در غیراین‌صورت دخالت ویراستار در کار مترجم به جایی خواهد رسید که خود او به نام ویرایش، کتاب را دوباره به فارسی ترجمه خواهد کرد و این کار به‌هیچ‌وجه درست نیست» (ص ۲۲۱).

«به نظر من ویراستار وقتی به حداکثر توانایی و کارسازی خود می‌رسد که از نیمۀ راه با اثر تألیف و ترجمه‌شده روبه‌رو نشود، بلکه فرصت داشته باشد که از قدم اول با مؤلف یا مترجم همراه شود و در شکل‌دادن به کتاب و انتخاب مناسب‌ترین راه و حل‌وفصل مسائل مشارکت کند» (ص ۲۲۲).

«ویرایش انواع دارد: ویرایش کتاب‌های ترجمه‌شده، ویرایش کتاب‌های تألیفی، ویرایش کتاب‌های عام، ویرایش کتاب‌های تخصصی، ویرایش کتاب‌های مرجع، ویرایش کتاب‌های مصور، ویرایش کتاب‌های کودکان و نوجوانان و غیره. هر کدام رموز و فنون خودش را دارد و در کمتر کلاس و مدرسه‌ای هم انسان فرصت آموختن این رموز را پیدا می‌کند. انسان بایستی رموز کار را در بوتۀ تجربه بیاموزد» (ص ۲۱۲).

«یک ویراستار خوب عاشق کار کتاب است و عاشقانه کار می‌کند. یک ویراستار خوب، آدم زحمت‌کشی است و به همۀ جزئیات کار، که واقعاً هم متنوع و مفصل است و بنده در مواردی کار کتاب را به ساختن خانه تشبیه کرده‌ام، شخصاً رسیدگی می‌کند. ویراستاری آنقدر کار گِل دارد که اگر کسی واقعاً عاشق نباشد، آن را خیلی زود رها می‌کند» (ص ۲۲۲-۲۲۳).

بسیار کسان از محضر او آموختند و ما نیز از نوشته‌هایش همچنان می‌آموزیم. یادش گرامی باد.

انجمن صنفی ویراستاران

 

قدردانی از ویراستاران در هفتۀ قلم

دیدار مدیرعامل خانۀ کتاب با ویراستار صاحب‌نام، استاد اسماعیل سعادت

در هفتۀ قلمِ امسال ویراستاران نیز به فهرست دیدارهای قدرشناسانی از اهالی قلم اضافه شدند. روز چهارشنبه ۱۳ تیرماه ۱۳۹۷، آقای حسینی‌پور، مدیرعامل خانۀ کتاب، و آقای داورپناه، معاون فرهنگی پژوهشی خانۀ کتاب به مناسبت هفتۀ قلم به دیدار استاد اسماعیل سعادت رفتند. این دیدار به همت انجمن صنفی ویراستاران هماهنگ شد و طی آن آقای حسینی‌پور به اهمیت ویرایش و حضور فعالِ ویراستاران در نشر تأکید کرد.

در این نشست، مباحثی چون وضعیت کنونی ویرایش در کشور، مشکلات مترجمان و نویسندگان در قبال ناشران، تعهدات ناشران در انتخاب و انتشار آثار مناسب و ارزشمند و کاهش شمارگان کتاب در سال‌های اخیر مطرح شد. استاد سعادت از بی‌مهری برخی ناشران به نویسندگان و مترجمان در بازچاپ‌نکردن کتاب‌ها و واگذارنکردن آن به خودِ پدیدآور یا ناشری دیگر، و از نازل‌شدن سطح علمی کتاب‌های اخیر گفت. وی ویرایش را کاری دشوار و حرفه‌ای خواند و بی‌توجهی ناشران را به ویرایش از آسیب‌های نشر دانست.

آقای حسینی‌پور اشاره کرد که خانۀ کتاب برای رفع مشکلات مهمی چون قاچاق کتاب، رشد نامتعارف تعداد ناشران و بی‌توجهی آنان به قوانین نشر اقدام‌هایی کرده است و در تلاش است آسیب‌های نشر را برشمارد و برای موارد اساسی آن راهکارهایی عملی بجوید و در این مسیر از کارشناسان و نهادها و سازمان‌های مردم‌نهاد مانند انجمن‌ها کمک خواهد گرفت که هر یک از اهالی نشر به‌نوبۀ خود بتوانند این بدنۀ سست فرهنگی را تقویت کنند. وی خطرِ رشد بی‌رویۀ تعداد ترجمه‌ها را در مقایسه با تألیفات، بسیار جدی دانست و افزود که با این روند در سال‌های آتی، نویسندگان ما از نوشتن کناره‌گیری می‌کنند و تمام محصولات فرهنگی و انتشاراتی ما به ترجمه اختصاص داده می‌شود.

آقای داورپناه، با تأکید بر مشکلات متعدد حوزۀ نشر، گفت خانۀ کتاب رویکرد دیگری را در بررسی‌های آمارهای نشر اضافه کرده و آن اهمیت دادن به کیفیت آثار است و در این زمینه برنامه‌های جدیدی را تدوین کرده است. وی به محاسن پیوستن به معاهدۀ کپی‌رایت و جلوگیری از رشد بی‌رویۀ ترجمه‌ها اشاره کرد.

در ادامۀ جلسه، به مشکلات دیگری چون ترجمه‌های متعدد از یک اثر و چاپ آن توسط چندین ناشران و سردرگمی مخاطبان در انتخابِ ترجمۀ مناسب، مشکلات مفاد قراردادهای نشر و لزوم بازبینی قوانین، به‌ویژه قانون حقوق مؤلفان و مصنفان، تألیفات غیرعلمی و کپی‌برداری از اطلاعات اینترنتی پرداخته شد.

در این نشست، به اهمیت کتاب‌های مرجع در پرورش پژوهشگران و نیروهایی چون ویراستاران اشاره شد و زحمات استاد سعادت در سرویراستاری و سرپرستی دانشنامۀ زبان و ادب فارسی ستوده شد. خانم مهناز مقدسی، دبیر انجمن صنفی ویراستاران، در این زمینه گفت کتاب‌های مرجع در حکم کارگاه آموزش و تربیت نیروهای پژوهشی عمل می‌کنند و با هر کتابِ مرجع گروهی از نوقلمان و پژوهشگران، زیر نظر سرویراستاران مجرب، می‌آموزند و شناخته می‌شوند. وی اضافه کرد برای بهبود کیفیت آثار باید تمام عوامل تولید کتاب، به‌ویژه پدیدآور، اعم از نویسنده و مترجم، دانش خود را تقویت کنند و نمی‌توانیم فقط امید داشته باشیم ویراستاران حرفه‌ای آثار ضعیف را بازنویسی یا اصلاح کنند و سطح آن را ارتقا دهند. همان‌طور که این انجمن صنفی به تقویت ویراستار تأکید می‌کند، ناشر نیز باید به تقویت مترجم و نویسنده و حمایت از نویسندگان و مترجمان خوب توجه کند و آثار ضعیف منتشر نکند.

آقای مهدی قنواتی، مدیر کمیسیون آموزش انجمن صنفی ویراستاران، به‌ضرورت برگزاری دوره‌های آموزشی برای تمامی سطوح نشر اشاره کرد و تأکید کرد هر یک از مجموعه‌ها باید در بخش خود تلاش کنند تا بخشی از مشکلات برطرف شود.

آقای قاسمی، مدیر روابط عمومی فرهنگستان زبان و ادب فارسی، به اهمیت حضور پیش‌کسوتان عرصۀ فرهنگ اشاره کرد و برخی مشکلات نشر امروز را برشمرد و اظهار امیدواری کرد که به کمک سطوح بالای مدیریتی بتوان مشکلات اساسی حوزۀ نشر را برطرف کرد و در غیراین‌صورت، حل این مشکلات میسر نمی‌شود.

در پایانِ این نشست، مدیر خانۀ کتاب، با اهدای گل و گلدانِ صنایع دستی به استاد سعادت، از ایشان برای بیش از ۶۰ سال تلاش در عرصۀ ویرایش، ترجمه، تألیف، پژوهش، و تربیتِ پژوهشگر قدرشناسی کرد.

انجمن صنفی ویراستاران این افتخار را داشت که در نمایشگاه کتاب امسال، در دومین مراسم تقدیر از پیش‌کسوتان ویرایش، از استاد اسماعیل سعادت، قدردانی کند. خوشبختانه فعالیت‌های انجمن طی دو سال گذشته موجبات توجه بیشتر مراکز فرهنگی و انتشاراتی را به موضوع ویرایش و ویراستاران فراهم کرده است.

در پایان، خانم مقدسی از آقای حسینی‌پور و آقای داورپناه برای توجهشان به امر ویرایش و حضور در این جلسه سپاس‌گزاری کرد.

در این جلسه آقایان استاد اسماعیل سعادت، حسینی‌پور، داورپناه، قاسمی، قنواتی، و خانم‌ها مقدسی و آمنه بیدگلی و گروهی از همکاران روابط عمومی خانۀ کتاب و خبرگزاری ایبنا حضور داشتند.

تدوین از روابط عمومی انجمن صنفی ویراستاران

[Best_Wordpress_Gallery id=”21″ gal_title=”قدردانی از ویراستاران در هفتۀ قلم”]

زادروز محمدعلی موحد را گرامی می‌داریم

محمدعلی موحد در ۲ خرداد ۱۳۰۲ در تبریز به دنیا آمد. تحصیلات ابتدایی و متوسطه را در تبریز گذراند و پس از اخذ دیپلم متوسطۀ ادبی به تهران آمد، اما به‌سبب فوت پدرش مجدداً به تبریز بازگشت و سرپرستی خانواده را برعهده گرفت. در این دوره در تهران و تبریز در رفت‌وآمد بود. 

در ۱۳۲۹ به شرکت نفت آبادان رفت. پس از خروج انگلیسی‌ها در ۱۳۳۲ از آبادان، سردبیر روزنامۀ‌ شرکت نفت شد. شد  در همین سال به تهران منتقل شد. او در ۱۳۳۲ کتاب رحله اثر ابن ‌بطوطه را ترجمه کرد که در ۱۳۳۶ منتشر شد. این اثر به‌سبب قلم شیوا ترجمۀ روان ، توجه بسیاری را جلب کرد و نام موحد بر سر زبان‌ها انداخت؛ چنان‌که استادانی چون مجتبی مینویی و محمدعلی جمال‌زاده او را تشویق و تحسین کردند.

موحد تحصیلات خود را در دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران تا اخذ مدرک دکتری حقوق خصوصی ادامه داد. در ۱۳۳۸، و پس از فارغ‌التحصیلی، برای آشنایی بیشتر با مباحث حقوق بین‌الملل به انگلستان رفت و مطالعات خود را زیر نظر پرفسور جنینگز در کیمبریج و پروفسور شوارتزنبرگ در لندن ادامه داد. همچنین در این دوره، با ایران‌شناسانی چون آرتور آربری، ولادیمیر مینورسکی و لارنس لاکهات همکاری کرد و به تحقیق دربارۀ نسخه‌های خطی موجود در موزۀ بریتانیا پرداخت و  تصحیح نسخۀ سلوک‌الملوک، تألیف فضل‌الله روزبهان خنجی، متخلص به امین، را برگزید.

موحد از آغاز تأسیس شرکت ملی نفت ایران در گروه حقوقی شرکت نفت حضور داشت و، با داشتن مدرک وکالت پایۀ یک دادگستری، تا بالاترین درجات (مشاور عالی رئیس هیئت مدیره، ‌مشاور ارشد و عضو اصلی هیئت مدیره) ارتقای مقام یافت. او در ابتدای تأسیس سازمان اوپک به مدت شش ماه معاون اجرایی آن سازمان در ژنو بود. او در کنار مشاغل رسمی حقوق مدنی و حقوق نفت، در دانشکدۀ حقوق دانشگاه تهران و دانشکدۀ علوم مالی و حسابداری تدریس می‌کرد.

محمدعلی موحد آثار و مقالات فراوانی را تاکنون به دست چاپ سپرده است. مهم‌ترین اثر تحقیقی  او مقالات شمس تبریزی است. برخی دیگر از آثار اوست:

 

 

حدیقهالحقیقه، از ابوالفتح محمدبن شیخ‌الاسلام احمد جام (ژنده‌پیل)، تصحیح و تعلیق از محمدعلی موحد، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، ۱۳۴۳.

سفرنامۀ ابن بطوطه، ترجمۀ محمدعلی موحد، تهران: علمی و فرهنگی، ۱۳۶۱.

خزران، آرتور کستلر، ترجمۀ محمدعلی موحد، تهران: انتشارات خوارزمی، ۱۳۶۱.

سلوک‌الملوک، از فضل‌الله روزبهان خُنجی، تصحیح و تعلیق از محمدعلی، انتشارات خوارزمی

چهار مقاله دربارۀ آزادی، از آیزایا برلین (ترجمه)، تهران: انتشارات خوارزمی (برنده جایزه کتاب سال)، ۱۳۶۹

مقالات شمس تبریزی (تصحیح و تعلیق)، تهران: انتشارات خوارزمی، (برنده جایزه کتاب سال)، ۱۳۶۹

خُمی از شراب ربانی، گزیدهٔ مقالات شمس (تصحیح و تعلیق)، تهران، سخن، ۱۳۷۳

اصطرلاب حق، گزیدهٔ فیه‌مافیه (تصحیح و تعلیق)، تهران: سخن، ۱۳۷۵

ابن‌بطوطه (تألیف)، تهران: طرح نو، ۱۳۷۸

شمس تبریزی (تألیف)، تهران: طرح نو، ۱۳۷۹

خواب آشفتهٔ نفت، دکتر مصدق و نهضت ملی ایران (تألیف)، تهران: نشر کارنامه (برنده جایزه کتاب سال)، ۱۳۸۴

ملی کردن و غرامت: درس‌هایی از داوری‌های نفتی، (تألیف)، تهران: نشر کارنامه، ۱۳۸۴

در هوای حق و عدالت (تألیف)، تهران: نشر کارنامه (برنده جایزه اندیشه)، ۱۳۸۴

فصوص‌الحکم، ابن عربی (ترجمه و تعلیق)، تهران: نشر کارنامه، ۱۳۸۵

مالیات سرانه و تأثیر آن در گرایش به اسلام، از دانیل دنت (ترجمه)، تهران: انتشارات خوارزمی، ۱۳۸۵

 

در جستجوی آینه: گزیدۀ مقالات شمس تبریزی، (گردآورنده) تهران: نشر معین (همراه با لوح شنیداری با خوانش هوشنگ آزادی‌ور)، ۱۳۹۲

مثنوی معنوی، تصحیح محمدعلی موحد، تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی، ۱۳۹۶٫

 

 

گردآورنده: سپیده پورمقدم

 

 

نشست ویرایش کتاب‌های کودک و نوجوان

نشست ویرایش کتاب‌های کودک و نوجوان

نمایشگاه کتاب تهران، ۱۸ اردیبهشت ۱۳۹۷، سرای اندیشه

گزارش از روابط عمومی انجمن ویراستاران

معرفی سخنرانان

مهدی قنواتی، عضو هیئت مدیره و مدیر کمیسیون آموزش انجمن صنفی ویراستاران،  مدیر گروه آموزش فرهنگستان زبان و ادب فارسی.

فتح‌الله فروغی، عضو هیئت مدیرۀ انجمن صنفی ویراستاران، مدیر انتشارات شورا، کارشناس نشر.

دکتر لیلا مکتبی‌فرد، متخصص علم اطلاعات و دانش‌شناسی، ویراستار بخش فارسی در کتابخانۀ‌ بین‌المللی کودکان و نوجوانان مونیخ.

مهتاب میناچی مقدم، کتابدار و مسئول بخش کودک و نوجوان کتابخانۀ حسینیۀ ارشاد، داور هشتمین و نهمین جشنوارۀ ناشران برتر کودک و نوجوان، عضو گروه بررسی منابع مرجع شورای کتاب کودک.

 

گزارش نشست

نخستین سخنران این نشست، مهتاب میناچی، در صحبت‌های خود گفت که ویراستاران می‌توانند به افزایش مخاطبان و جذب آنان به کتاب‌خوانی کمک کنند که این امر با مرتب‌کردن متنِ کتاب و استفاده از اصطلاحات تکمیل‌کننده برای فهمِ بیشتر و بهتر میسر می‌شود. در یک کتابخانه کتابدار واسطۀ اصلی بین مخاطب و کتاب است. باید بین کتابداران، ویراستاران و ناشران همکاری وجود داشته باشد. وقتی کتابی با استقبال بیشتری مواجه می‌شود و موفقیتی کسب می‌کند مفهومش این است که آن کتاب از ویراستاری و زبان خوبی برخوردار بوده است، چراکه کتاب برای مخاطب نوشته شده و اوست که باید با خواند آن لذت ببرد. وی افزود: ویراستاران با کمک ناشران می‌توانند متن درست و صحیحی را برای پشت جلد کتاب تهیه کنند. نوشتۀ پشت جلد به مخاطب کمک می‌کند که زمان مراجعه به کتابخانه انتخاب درستی داشته باشد و کتابی را به امانت بگیرد که واقعاً به آن نیاز داشته است.

او در ادامه گفت: دربارۀ منابع مرجع هم سهم ویراستاران بسیار زیاد است. آن‌ها باید به‌دقت و صحت متن توجه کنند، ازنظر تصویری هم متن را با تصویر مطابقت دهند. در بین کتاب‌ها گاهی می‌بینیم که کتابی ازنظر متن و تصویر و کیفیت چاپ بسیار خوب است، اما نوشته‌هایش ویراستاری خوبی نشده است و ما نمی‌توانیم امتیاز بالایی به آن بدهیم. بهتر است نویسندگان و ویراستاران به بخش مرجع کتابخانه بیایند و ارتباط تنگاتنگی بین آن‌ها با بچه‌ها برقرار شود. چون بچه‌ها مخاطبان اصلی آثار کودک و نوجوان هستند و بهترین نقدها را می‌توانیم از زبان آن‌ها بشنویم.

 

مکتبی‌فرد در گفته‌هایش به مشکلات کتاب‌های کودک اشاره کرد و گفت: متن کتاب‌های این گروه سنی باید برایشان قابل فهم باشد، لذا ویراستاری آن‌ها بسیار مهم است و ویراستار باید مخاطب‌شناس باشد. او افزود: وقتی از مخاطب کودک و نوجوان صحبت می‌کنیم باید بدانیم که دایرۀ واژگان او محدود است و با استفاده از این دایرۀ واژگان باید بتوانیم متن قابل فهمی را برای آنان عرضه کنیم و این موضوع ضرورت ویراستاری برای کتاب‌های کودک و نوجوان را بیشتر مشخص می‌کند. ویراستاری فقط جابه‌جا کردن چند نقطه و ویرگول نیست، وظیفۀ  ویراستار فارسی‌کردن و بومی‌کردن زبان و قابل درک کردن آن برای مخاطب است.

او در ادامه گفت: من سال‌ها در بررسی رمان نوجوان همکاری داشته‌ام و بسیار پیش می‌آمد که رمانی را می‌خواندم و می‌دیدم که از نظر ویرایش محتوایی ایراد دارد، ایراد‌های مشخص و واضحی که از زیر دست نویسنده نیز دررفته است. چون این ایرادها از دید نویسنده، که خودش خالق رمان است و همه‌چیز در ذهنش شکل گرفته، کاملاً طبیعی و واضح است اما از دید شخص سوم اطلاعاتِ متن تناقض دارد. مخاطب این آثار که کودک و نوجوان‌اند باید در ویرایش اثر مد نظر ویراستار باشند.

ویراستاران و بررسانی که پیش از انتشار متن را نهایی می‌کنند، سربازان گمنامی هستند که گاهی فقط با جابه‌جاکردن چند کلمه و چند جمله یک اثر را نجات می‌دهند. متأسفانه اکثر ناشران در کشور ما اعتقادی به ویراستاری ندارند و یا اینکه به صورت صوری این کار را انجام می‌دهند و این امر در خروجی کتاب یعنی نشرِ اثر دیده می‌شود. ما در کشورهای دیگر می‌بینیم که نویسندگان ناشران ثابت دارند و در نتیجه ویراستاران ثابت هم دارند ولی در ایران چنین نیست و اگر ناشر ویراستاری برای اثر انتخاب کند، در مواردی نویسنده یا مترجم آن را قبول نمی‌کند و در نهایت پدید‌آور کتابش را به ناشر دیگری می‌سپارد که آن را ویرایش نکند. این مشکل بزرگی است که برخی نویسندگان تصور می‌کنند که کتابشان به ویرایش نیاز ندارد یا به ویراستار اعتماد ندارند، لذا هم‌زمان یا در طول سال‌ها با چند ناشر همکاری می‌کنند. وقتی نویسنده‌ای با چند ناشر کار می‌کند کارهایش دیگر یکپارچگی و انسجام ندارد. به نظر من ما باید مشکل کارمان را بپذیریم و آن را رفع کنیم.

مکتبی‌فرد همچنین به این مطالب اشاره کرد: متأسفانه مشکل بزرگ‌تری در نشر ما وجود دارد و آن وفور ترجمه‌های موازی است که ظرف مدتی ۴۰ روزه وارد بازار نشر ایران می‌شود. ناشری را می‌شناسم که انگار گروهی را گمارده تا هر کتابی جایزه می‌گیرد شناسایی کنند و ترجمۀ انگلیسی آن‌ها را پیدا کنند و سپس آن‌ها را به مترجمِ ساعتی می‌دهد تا ترجمه کند و فقط سرعت در ترجمه برایش مهم است. البته ممکن است کتاب خوبی هم داشته باشند، اما این‌گونه ترجمه و انتشار آثار کار صحیحی نیست. کتاب را با هزینۀ کم و سرعت زیاد و با کیفیت نازل منتشر می‌کنند. هزینه‌ای هم که بابت تألیف نمی‌دهند چون ما عضو کپی‌رایت نیستیم و این آسیبی جدی به نشر و زبان فارسی است. مثلاً از کتابی مانند شازده کوچولو تا دو سال پیش ۷۵ ترجمه در ایران منتشر شده بود. اینکه ما بدون پرداخت حق کپی‌رایت کتابی را منتشر می‌کنیم نادیده‌گرفتن حق ناشران است. آفت نشر ما کپی‌رایت است و تا زمانی که کپی‌رایت را نپذیریم با ضعف در ترجمه و تألیف مواجهیم. در این شرایطی که ترجمه‌های موازی و ترجمه‌های ۴۰ روزه بازار نشر ایران را پر کرده است، نقش ویراستاران چیست؟

او در ادامه به محاوره‌نویسی برای کودکان اشاره کرد و گفت: طبق صحبت توران میرهادی، محاوره‌نویسی برای بچه‌های سن دبستان و زیر دبستان توصیه نمی‌شود. چون آن‌ها در ابتدای راه آشنایی با کلمات و جملات قرار دارند و محاوره‌نویسی آن‌ها را به اشتباه می‌اندازد.

 

فروغی در سخنرانی خود با اشاره به اینکه ویراستار می‌تواند به پرمخاطب‌شدن و فروش یک کتاب کمک کند، تأکید کرد که فقط وفاداری به متن نباید مد نظر مترجم و ویراستار باشد. ویراستار می‌تواند برحسب موضوع و موقعیت تغییراتی را در متن و تصویر کتاب کودک بدهد تا متن را هماهنگ با تصویر و برای مخاطب روان و قابل فهم کند. وی افزود: از نظر برخی، ترجمۀ کتاب کودک بسیار آسان است چون تعداد کلمات آن بسیار اندک و ساده است، اما این کلمات در عین ساده‌بودن برگردان فارسی‌شان نیازمند تجربه و تبحر است و اینجاست که ویراستار می‌تواند با توجه به خواستۀ مخاطب، نوشته را روان و خوش‌خوان کند. او به این نکتۀ مهم اشاره کرد که گاه متنی که در اختیار مترجم یا ویراستار قرار می‌گیرد پیش از صفحه‌‌آرایی و جای‌گذاری تصاویر است و وقتی تصاویر در کنار متن قرار می‌گیرد اطلاعات با تصویر مغایرت دارد که این امر ضرورت بازبینی ویراستار را در مرحلۀ پایانی کتاب دوچندان می‌کند. او افزود گاهی پدیدآورندگان ما در کارشان فرو می‌روند و متوجه نیستند که ممکن است مطلبی را از قلم انداخته باشند. همچنین در ترجمۀ کتاب‌ها نکاتی وجود دارد که ممکن است مترجم به آن‌ها توجه کافی نکند، ولی وقتی این مطلب در اختیار ویراستار قرار می‌گیرد باید با توجه به فهم و درک مخاطب، یعنی کودکان و نوجوانان، متن را ویراستاری و گاهی اوقات تغییر ‌بدهد. ویراستار نباید تنها وفاداری به متن مدنظرش باشد، باید به جوانب دیگر مانند هماهنگی متن و تصویر هم توجه کند. گاهی تداخل بین پدیدآورنده و مترجم با ویراستار پیش می‌آید و در این جا باید ویراستار به‌خوبی ایفای نقش کند و آنچه را که لازم است اعمال کند.

ویراستاران می‌توانند کمک کنند که کودکان با اصطلاحات و تمثیل‌ها آشنا شوند، هرچند ممکن است تمثیل و اصطلاحی در زبان مبدأ وجود نداشته باشد، اما ویراستار می‌تواند به‌گونه‌ای آن را تغییر دهد که برای کودک ملموس و باورپذیر باشد. ویراستار می‌تواند در بخش‌های مختلف کتاب کمک مؤثر کند تا کتاب مخاطبش را پیدا کند. ویراستار باید به ناشر بگوید که آیا کتاب مناسب چاپ است یا خیر. همچنین بعد از چاپ هم می‌تواند به ناشر در زمینه اطلاع‌رسانی و تبلیغ برای کتاب کمک کند.

فروغی در بخشی از صحبت‌های خود جملات ترجمه‌شده و ویرایش‌شده از کتابی را، که برای کودکان نوشته شده بود، خواند و به بررسی تفاوت‌های متن ترجمه‌ای و متن ویراسته پرداخت.

 

مهدی قنواتی، سخنران پایانی این نشست، گفت: من قبلاً چهل تا پنجاه نسخۀ کتاب کودک و نوجوان ویراستاری کرده بودم و از زمانی که صاحب فرزند شدم نود تا صد کتاب کودک را برای دخترم خوانده‌ام که در این میان خیلی بیشتر از قبل به ضرورت ویراستاری کتاب کودک پی بردم. وی در ادامه به دسته‌بندی واژگان کودک پرداخت و دربارۀ تکواژها و واژه‌بست‌ها (حد واسط تکواژهای آزاد و وابسته) مطالب مفصلی را مطرح کرد. او گفت: ویرایش کتاب کودک مخصوصاً در حوزۀ خردسال از جنبه‌های مختلف اهمیت دارد، یکی از این جنبه‌ها جنبۀ زبانی است که در این زمینه می‌توانیم به واژه‌بست‌ها اشاره کنیم.

وی افزود: هرچه از زبان رسمی به سمت زبان گفتاری می‌آییم کاربرد بعضی عناصر زبانی کمتر و کاربرد بعضی دیگر بیشتر می‌شود. وقتی به استفاده از زبان گفتاری در کتاب‌های خردسال روی می‌آوریم باید به کاربرد زیاد واژه‌بست‌ها، شامل تک‌واژ‌ها، تک‌واژگونه‌ها و … توجه کنیم. تک‌واژگونه‌ها وجه اشتراک زیادی با تک‌واژهای وابستۀ تصریفی دارند.

این ویراستار در ادامه به مشترکات واژه‌بست‌ها با «وند»های تصریفی اشاره کرد و گفت: هیچ‌کدام به‌صورت نهایی به‌کار نمی‌روند و معنای مستقل هم ندارند و در قالب واژه معنا پیدا می‌کنند. همچنین تفاوت‌هایی هم دارند مثلاً وندهای تصریفی حتماً به هسته می‌چسبند، ولی واژه‌بست‌ها هم می‌توانند به هسته بچسبند و هم جدا از هسته بیایند. یکی از مسئله‌سازترین موارد به‌کاربردن واژه‌بست‌ها در گفتاری‌نویسی در کتاب‌های خردسال است.

به گفته قنواتی فارغ‌ از واژه‌بست‌ها، طولانی‌نویس‌ها یکی از موارد دیگری است که در ویراستاری مشکل‌سازند. فهم اینگونه جمله‌های طولانی برای بچه‌ها مخصوصا سن زیر چهار سال بسیار سخت است و نباید استفاده شود.

 

در پایان این نشست مطالب چنین جمع‌بندی شد:

۱ . ویراستاران باتجربه می‌‌توانند در ارتقای آثار تألیفی و ترجمه‌ای مؤثر باشند و به فروش آن نیز کمک کنند و مشاور ناشران باشند.

  1. انتخاب خلاصۀ پشت کتاب باید روان و جذاب و گویای مطالب کتاب باشد و اگر ویراستار در این امر سهیم باشد نتیجۀ بهتری حاصل می‌شود.

۳ . توجه فراوان ناشران به ترجمۀ کتاب در حوزۀ کودک و نوجوان و سرعت دادن به این امر و انتشار فراوان آثار ترجمه‌ای، که بعضاً کیفیت مناسبی ندارند، هم لطمه به زبان فارسی است هم آسیب به مخاطب.

  1. اگر ناشران از قانون کپی رایت حمایت کنند جایگاهشان و اررش کارشان بالاتر می‌رود.
  2. همراهی و همکاری نویسندگان حوزۀ کودک و نوجوان با ویراستاران، در مراحل تولید، نتیجۀ بهتری خواهد داشت.
  3. بهتر است نویسندگان کودک با یک ناشر همکاری کنند که هم اعتبار خودشان است و هم اعتبار ناشر حفظ شود، البته اگر تمام حقوق طرفین رعایت شود.
  4. بهتر است نام ویراستار در صفحۀ حقوقی کتاب تزئینی نباشد و حقیقتاً ویرایش صحیح انجام شده باشد و ناشر نیز برای این امر وقت و هزینه بگذارد.
  5. کتابداران، به سبب ارتباط مستقیم با مخاطبان کتاب‌ها می‌توانند بازخوردهای آن‌ها را بشنوند و ثبت کنند و گزارشی از موفقیت یا عدم‌موفقیت کتاب‌ها را به ناشران و نویسندگان بدهند. به عبارتی کتابداران و ویراستاران دو همراه و همیار ناشر و پدیدآور هستند. اگر مجموعه‌ای متشکل از پدیدآور، ناشر، کتابدار، ویراستار مهیا شود، آثار منتشر شده از جوانب گوناگون سنجیده خواهد شد و حاصل آن بهبود وضعیت نشر این‌گونه آثار است.

 

در حاشیۀ نشست، خانم میناچی پیشنهاد کرد، با توجه به تجارب همکاران کتابخانۀ حسینیۀ ارشاد در بخش کتاب کودک و تفاهم‌نامه‌هایی که این کتابخانه با برخی انجمن‌ها دارد، می‌توان جلسات یا کارگروهی متشکل از انجمن نویسندگان کتاب کودک، انجمن ناشران کتاب کودک، شورای کتاب کودک، انجمن صنفی ویراستاران و کارشناسان بخش کودک کتابخانۀ حسینیۀ ارشاد تشکیل داد و این موضوع را از ابعاد گوناگون بررسی و در مورد آن تبادل نظر کرد.

 

#انجمن_صنفی_ویراستاران #مهدی_قنواتی #فتح‌الله_فروغی #لیلا_میناچی #مکتبی‌فرد #ویرایش_کتاب_کودک_نوجوان #ویرایش #ویراستار

از تو می‌آموزیم بی‌حاشیه زندگی‌کردن و در اوج بودن را

 

کامران فانی در ۲۵ فروردین ۱۳۲۳ در قزوین به‌دنیا آمد. تحصیلات ابتدایی و متوسطه را در قزوین گذراند و در ۱۳۴۱ در کنکور دانشکدۀ پزشکی دانشگاه تهران پذیرفته شد، دو سال بعد، از پزشکی انصراف داد و مجدداً در کنکور شرکت کرد و به دانشکدۀ ادبیات دانشگاه تهران راه یافت. در دوران تحصیلش از استادانی چون دکتر مظاهر مصفا، جعفر شهیدی، دکتر لطفعلی صورتگر، دکتر شیری بیانی و سیمین دانشور آموخت. تسلطش بر زبان انگلیسی‌ موجب همکاری‌اش با چند ناشر و ترجمۀ چند کتاب شد. در حدود سال ۱۳۴۵، به خدمت سربازی رفت و در جنگ ایران و عراق نیز شرکت کرد. پس از پایان سربازی، برای ادامۀ تحصیل به انگلیس رفت تا در رشتۀ ادبیات انگلیسی تحصیل کند، اما به عللی آن را رها کرد و به ایران بازگشت. در ۱۳۵۳ که اولین دورۀ آزمون کارشناسی ارشد کتابداری برگزار شد، به این رشته روی آورد.

فانی از ۱۳۵۹ به کتابخانۀ ملی پیوست و سمت‌های متعددی را عهده‌دار شد، از جمله عضو هیئت علمی، مشاور ریاست و عضو شورای عالی مشاوران کتابخانۀ ملی، عضو هیئت امنای کتابخانۀ مجلس و عضو شورای عالی مرکز دایره‌المعارف بزرگ اسلامی، عضو پیوستۀ فرهنگستان زبان و ادب فارسی. او در طول فعالیت‌های مستمر علمی و فرهنگی‌اش سرویراستار و مشاور چندین اثر مرجع دانشنامه‌ای بوده است، از جمله دایرۀالمعارف تشیع، دانشنامۀ دانش‌گستر، دایرهالمعارف کتابداری و اطلاع‌رسانی.

استاد فانی در میان اهل قلم و در بین کتابداران ایران جایگاهی ویژه دارد و شهرتش به کتاب‌خوانی و تسلطش بر انواع علوم تجربی و انسانی است. او را «جامع‌العلوم» و «پدر علم کتابداری» خوانده‌اند و همه به اتفاق از حسن سلوک و مثبت‌اندیشی او سخن‌ می‌رانند.

استاد عزیز سلامت باشید و حضورتان پردوام!

 

از ترجمه‌های اوست.

  • آدم‌های ماشینی: روبات‌ها، کارل چابک، ترجمۀ کامران فانی، ۱۳۴۹٫
  • خطابه پوشکین، داستایوفسکی، ترجمۀ کامران فانی و سعید حمیدیان،
  • مرغ دریایی، آنتوان چخوف، ترجمۀ کامران فانی، تهران. ۱۳۵۱
  • سلوک روحی بتهوون، سالیوان، ترجمۀ کامران فانی، تهران.۱۳۶۸
  • علم در تاریخ، جان برنال، ترجمۀ کامران فانی، امیرکبیر، ۱۳۵۶-۱۳۵۴٫
  • زرتشت، سیاستمدار یا جادوگر؟، وال‍ت‍ر ب‍رون‍و ه‍ن‍ی‍ن‍گ‌، ترجمۀ کامران فانی، نشر پرواز، ۱۳۸۳٫

سه خواهر، آنتوان چخوف، ترجمۀ کامران فانی با همکاری سعید حمیدیان،  قطره، ۱۳۸۳٫

 

گردآورنده: سپیده پورمقدم