هشتمین خبرنامۀ انجمن صنفی ویراستاران

هشتمین شمارۀ خبرنامۀ انجمن صنفی ویراستاران منتشر شد. در این شماره مطالبی درج شده از جلسۀ هیئت‌مدیره، کمیسیون آموزش و دوره‌های آموزشی، کمیسیون ویرایش و کمیسیون پژوهش؛ و مطالبی دربارۀ سئو و درست‌نویسی. در صفحۀ پایانی نیز مقاله‌ای معرفی شده است که خواندن آن به ویراستاران و مترجمان توصیه می‌شود.

برای دریافت خبرنامه روی پیوند زیر کلیک کنید.

هشتمین شمارۀ خبرنامۀ انجمن صنفی ویراستاران

از مصائب ویراستاری

در همین زمان کوتاهِ حدوداً شش هفت ساله‌ای که پا به عرصۀ شیرین و زیبای ویراستاری گذاشته‌ام اندک تجربه‌ای اندوخته‌ام که شاید بد نباشد از گوشۀ کوچکی از آن با شما همکاران و تازه‌واردان در این عرصه دردِدل کنم.

ویرایش هنری است ظریف و پُرکار. حوصله و صبر بالایی می‌طلبد و حلاوت نتیجۀ کاری خوب همیشه کامتان را شیرین‌تر می‌کند برای ادامه‌دادن و هرچه بهترشدن در این حرفه، اما لحظاتی بسیار دشوار هم هست که در شرایط همکاری با یک نشر یا نشریه‌ای پیش می‌آید که اینجا دیگر باید از مصائب حرفۀ ویراستاری گفت. گاه سروکار با متونی می‌افتد که داعیۀ این را دارند که نوآورند و می‌خواهند حرفی تازه بزنند. اما زهی خیال باطل! نویسندۀ این دست مطالب، که گاه ممکن است پژوهشگری کهنه‌کار یا خوشنام در همان عرصه باشد، در متنِ خود ساده‌ترین اصول نگارشی را رعایت نکرده است و دقت و زحمت لازم را هم برای انسجام و درستی در محتوای تولیدشدۀ خود نیز به کار نگرفته است. درنهایت متنِ وصله‌پینه‌شده‌ای در اختیار ویراستار قرار می‌گیرد که اکثر اوقات، به علت سهولت، ازطریق جست‌وجوهای اینترنتی یافت شده‌اند و دیگر اینجاست که نوآوری‌ای در کار دیده نمی‌شود؛ اصلاً شاید برای همین است که بیشتر اوقات متونی به دست ویراستار می‌رسند که با بی‌دقتی نگارش یا ترجمه شده‌اند. نتیجۀ تمام این موارد می‌شود کوتاهی نویسنده یا مترجم در وظایف اولیۀ خود و صرف زمان زیاد در رفع تمامی نواقص متن برای ویراستار که گاه به بازنویسی آن منجر می‌شود.

شخصاً تجربه‌ای داشته‌ام در این زمینه با نشریه‌ای دولتی که چنین داعیه‌ای را در حوزۀ آموزشی و تولید محتوایی نو درزمینۀ تعلیم‌وتربیت داشت. اما ویراستار وقتی تنها ده مقاله از مقالات آن را می‌خواند متوجه می‌شود که نه‌تنها محتوای تولیدشده چیزی اضافه نمی‌کند، بلکه آن‌قدر از روی مطالب دیگر، که آن‌ها هم گاه ایراد محتوایی و نگارشی دارند، نسخه‌برداری شده که آن وصله‌پینه‌ها توی ذوق می‌زند و متن چیزی نخ‌نما و بیات است!

گفتنی است که این دست موارد را برحسب تجربه در برخی حوزه‌های دیگر هم دیده‌ام، اما دردناک وقتی است که این موضوع در حوزۀ علوم‌انسانی شایع‌تر و بسیار نگران‌کننده است. مصائبِ ویراستار در این است که متن از لحاظ ساختاری، اصول نوشتاری، استناددهی و گاه اعتبار مطلب جای تردید دارد. ویراستار به تمام زیروبمِ متن نگاه می‌اندازد و از همان صفحه‌های ابتدایی یا حتی سطور اول متوجه تمام این نکات و سهل‌انگاری‌های مؤلف در متن می‌شود. وقتی هم متذکر می‌شود، جالب آنجاست که سردبیر یا مسئول محترم آن‌قدر در قید و بند رسالتِ نشریۀ خود است که دیگر متوجه آن همه زحمت ویراستار، به‌خصوص درزمینۀ ویرایش محتوایی، و زمان زیادی که صرفِ آن مقالات و متون خواهد شد نمی‌شود. در آخر هم متوقع است از اینکه چرا مثلاً نام فلان شخص در متن را درباره‌اش به قدر کافی تحقیق نکرده‌اید و باید حذف می‌شده است؛ انتظاری عجیب و غریب از ویراستارِ بیچاره! متأسفانه، به‌جای گوشزد به نویسندگان و تولیدکنندگان محتوا در ارائۀ هرچه بهتر مقاله‌های خود بیشترین انتظار از ویراستار می‌رود که تمام‌وکمال متنی بی‌نقص در مدت‌زمانی کم تحویل دهد. ابهام و اشتباهات در ذکر عنوان یا نام‌های تاریخی، توجه‌نکردن به ترتیب تاریخی وقایع، نامفهومی در نقل‌قول‌ها و استفاده از منابعِ نامعتبر، همه و همه، که بیش از این‌هاست، هم برای خود نشر و نشریه و هم برای ویراستار زمان و انرژی دوچندانی می‌طلبد که بیشتر متوجه ویراستار است. درصورتی‌که اگر تولیدکنندگان محتوا و ناشران هم کمی چنین سختگیری‌ها در قبالِ ویراستار را با نویسنده یا مترجم داشته باشند، این فرسودگی را ویراستاران کمتر متحمل می‌شوند و انرژی آن‌ها در حیطۀ اصلی وظایفشان صرف خواهد شد.

اُمید است اکنون که انجمن صنفی ویراستاران کشوری شده است مواردی از این دست، که کم نیستند، بیشتر مطرح شوند و با نشستن پای دردِدل ویراستاران در مرتفع‌کردن این مصائب بکوشیم تا بَل آگاهی در این زمینه برای ناشران، گردانندگان نشریات و غیره هرچه بیشتر فراهم شود و جایگاه ویراستار به‌درستی تفهیم و تقویت شود. اهمیت این موضوع نه‌تنها در عرصۀ نشر و ویرایش بسیار زیاد است، بلکه حتی در تولید محتوای متون به زبان فارسی، به‌خصوص حوزۀ علوم‌انسانی، بسیار پُررنگ و جدی است.

 

منا رجبیه‌فرد _ عضو پیوستۀ انجمن صنفی ویراستاران

دردِدل

امروز باید برای امضای قرارداد ویرایش کتاب می‌رفتم. تو مسیر، راننده انگار دلش خیلی پُر بود. می‌گفت بیمه نداره و به‌سختی داره خونواده‌ش رو اداره می‌کنه. می‌گفت: «خیلی زور داره، تو این نداری، برای آلونکی که به هزار زحمت پولش رو جور کردم کلی مالیات بدم.»

با خودم گفتم: «خوبه من نه بیمه دارم، نه مالیات می‌دم.»

از ماشین پیاده شدم و رفتم ساختمون پرستو، اتاق شمارۀ 3. برگۀ قرارداد رو گرفتم و یه گوشه نشستم تا امضاش کنم. رسیدم به انتهای صفحه و خواستم امضاش کنم که دیدم نوشته:

کسورات: بابت بیمه و مالیات!!

 

زهره خرمایی _ عضو پیوستۀ انجمن صنفی ویراستاران

ویراستار معجزه‌گر

توقعی که همه از ویراستار دارند بسیار بالاست (از ناشر گرفته تا مترجم و دیگران). مترجمْ کتاب را شتاب‌زده و نامفهوم ترجمه می‌کند و پشتش گرم است که ویراستاری بعد از او خواهد آمد و همۀ کارهای نکردۀ او را انجام می‌دهد، از معنا‌دار کردن جملات گرفته تا ترجمۀ جملات پیچیده و رهاشده… ناشر هم کتابِ بد از مترجم تحویل می‌گیرد و خیالش راحت است که ویراستارْ کتاب را به‌کل دگرگون می‌کند. مردم هم اغلب، به محض اینکه می‌بینند کتابی بد ترجمه شده، می‌گویند مگر ویراستار نداشت.

ما اگر کار استادان قدیم را قبول داریم، باید حرف‌های‌شان را هم قبول داشته باشیم. استاد ابوالحسن نجفی در مقاله‌اش به‌وضوح اعلام می‌کند که ویراستار نباید بیش از سی درصد در کتاب دست ببرد، که اگر ببرد دیگر اسمش ویرایش نیست، می‌شود «بازنویسی». البته درمورد استاد سمیعی مطمئن نیستم، اما از همکار او شنیده‌ام که گویا استاد هم که معروف است، در جوانی، فراوان در کتاب‌ها دست می‌بُرد، از چند سال گذشته دیگر چنین کاری نمی‌کند و کتاب‌هایی را که به ویرایش اساسی نیاز دارند قبول نمی‌کند.

به گمانم، انجمن صنفی می‌تواند این تصور و توقع را هم در ذهن ناشر و هم در ذهن مترجم، و به‌تدریج در ذهن مردم، از بین ببرد که ویراستار قرار است «معجزه ‌کند». کتابی که در امریکا یا فرانسه چاپ می‌شود و هم‌زمان سه یا چهار ناشر ایرانی، هیجان‌زده، برای چاپش اقدام می‌کنند و مترجم، در رقابتی تنگاتنگ، دو‌ماهه آن را ترجمه می‌کند، چه توقعی از آن می‌رود؟ اگر چند مورد استثناء در نشر ایران اتفاق افتاده و ویراستار کتاب را بازنویسی کرده – ازجمله ویرایش کتاب از صبا تا نیما یا خشم و هیاهوی فاکنر – ما نباید این چند «استثناء» را تبدیل کنیم به «قاعده»، و از همۀ ویراستاران توقع داشته باشیم کتاب بد تحویل بگیرند، معجزه کنند و یک‌ماهه کتاب بی‌غلط و تمیز تحویل بدهند. وقتی ناشر در بررسی اولیه می‌‌بیند که کتاب بیش از سی درصد به تغییر نیاز دارد، یا نباید کتاب را بپذیرد یا باید مسئولیت بازترجمه را بپذیرد که زمان، هزینه و شرایط خودش را دارد.

با توجه به کشوری شدن انجمن، پیشنهاد من این است که هیئت‌مدیره، اگر صلاح می‌دانند، این موضوع را برای همگان جا بیندازند که مترجم وظیفه دارد کتاب را کامل و، دست‌کم از نظر خودش، درست ترجمه کند، و پس از خواندن جملاتِ خودش «تعجب» نکند! ویراستار وظیفۀ ویرایش کتاب را برعهده دارد و نمونه‌خوان هم وظیفۀ خودش را. کمک کنیم این سه وظیفه را از هم تفکیک کنیم.

انجمن صنفی باید قاعده را اصل بداند نه استثناء را. همۀ ویراستاران باید چند اشتباه‌ احتمالی کتاب را، که مترجم متوجه نشده، بر‌طرف کنند و نثر آن را پاکیزه کنند. حال اگر ویراستاری، به هر علتی، تمایل دارد از سی درصد فراتر رود و کل کتاب را بازنویسی کند، دیگر جزء استثناهاست؛ خودش می‌داند و ناشرش. در مواردی که کتاب بد ترجمه شده، تکیه‌کردن به جملۀ «هنر ویراستار این است که…» به معنای برعهده گرفتن وظیفه‌ای است که قرار بوده مترجم انجام دهد. به نظر من، هنر ویراستار این است که کار خودش را در حوزۀ اختیارات ویرایش به‌درستی انجام دهد.

حامد حکیمی _ عضو پیوستۀ انجمن صنفی ویراستاران

پیام گلی امامی به دانشجویان دورۀ چهارم

با سلام و درود خدمت دانشجویان چهارمین دورۀ جامع نگارش و ویرایش انجمن صنفی ویراستاران و تک‌تک شما استادان و برگزارکنندگان؛ خادمین خاموشِ فرهنگ و نشر این مملکت.

بسیار خوشوقتم که پس از پنجاه و اندی سال تجربه در عرصۀ نشر، شاهد تشکل و فعالیت انجمنی هستم که هدفش پیشبرد آموزش و امور حرفۀ ویراستاری است؛ حرفه‌ای که سالیان، چه‌بسا حتی افرادی که کتاب می­­‌خواندند هم شناخت چندانی از آن نداشتند یا با اعضای آن آشنا نبودند؛ ولی خوشبختانه این روزها اهمیت ویراستاران متبحر در نشر شناخته شده و به‌طوری‌که می­‌بینیم در صفحۀ شناسۀ برخی کتاب‌­ها حتی نام ویراستار هم کنار مترجم یا نگارنده ذکر می­‌شود.

چه اتفاق خوشی که این دورۀ آموزشی، با استقبال مخاطبان و متقاضیان مواجه شده و انجمن برای پاسخگویی به این استقبال موفق شد به‌جای یک دوره، هم­‌زمان دو دوره را برگزار کند. این استقبال نتیجۀ درک عمومی جامعه از اهمیت پاکیزه‌­نویسی در آثار و ‌نوشته‌هاست که در سال­‌های اخیر به وجود آمده و موجب شده که در برابر فوج عظیمی از تولیدات کم‌محتوا و نادرست و مغلوط، گروهی نیز وارد عرصۀ نشر و تولیدات فرهنگی بشوند تا زبان فارسی را از خطر این آسیب‌ها حفظ کنند.

این دوره‌­ای که انجمن ویراستاران تدارک دیده با هدف آموزش نیروهای کارآمد و ویراستاران آگاه و بادانش است که بتوانند یاری‌رسان مترجمان، نویسندگان، ناشران و تمامی تولیدکنندگان محتوا به‌صورت کاغذی و غیرکاغذی باشند.

ویراستاری ترکیبی است از استعداد، فن، معلومات و تجربه، و البته ممارست.

از این موارد فقط فن را می‌­توان آموزش داد، بخش عمدۀ آن، که همانا هنر ویراستاری است، هنری که متکی بر شم زبانی، مهارت شخصی، دانش و توانایی فردی است و تنها با خواندن و باز هم خواندن به دست می‌­آید.

در این دورۀ هفت‌ماهه شما با کلیتی از آنچه یک ویراستار باید بداند آشنا خواهید شد، ولی پیشاپیش بگویم که این‌ها کلیات و آغاز راه است و تا وارد عرصۀ کار نشوید و مهارت‌­های کافی را کسب نکنید نمی‌­توانید در شغل ویراستاری موفق شوید. توصیه‌­ام به شما دوستانی که در این دوره شرکت می­‌کنید، آن است که دانش زبانی خود را تقویت کنید، گنجینۀ واژگانتان را با مطالعۀ کتاب­‌های خوب و نثرهای ماندگار تقویت کنید. خواندن و بازخوانی متون کهن را از یاد نبرید.

خبر خوش آن‌که انجمن صنفی ویراستاران فعالیتش کشوری شده و با امکاناتی که ازطریق فضای مجازی برقرار شده می­‌توانیم دانشجویانی از سراسر کشور داشته باشیم و ارتباطمان را با نشرهای استان­‌ها و شهرهای دیگر مستحکم کنیم. این دوره با همکاری مهم‌ترین مرکز آموزش ویراستاری، یعنی مرکز نشر دانشگاهی، و حمایت معنوی فرهنگستان زبان و ادب فارسی، و جهاد دانشگاهی برگزار می­‌شود. مطمئنم که استادان این دوره، که کارشناسانه انتخاب شده‌­اند و دلسوزانه برای آموزش شما تلاش می‌­کنند، بهترین‌­ها در آموزش ویرایش هستند و امیدوارم در پایان این دوره، همگی به جمع انجمن بپیوندید و با حمایتتان از این انجمن، به تقویت بنیۀ آن و ارتقای جایگاه ویراستاران کمک کنید.

حضورتان را در این دوره خیرمقدم می‌­گویم و برای تک‌تک شما آرزوی موفقیت می‌کنم.

گلی امامی

هشتم خرداد 1400

چهارمین شمارۀ خبرنامۀ انجمن صنفی ویراستاران

چهارمین شمارۀ خبرنامۀ انجمن صنفی ویراستاران منتشر شد.
در صفحۀ نخست این شماره، گزارشی کوتاه از مراسم صدسالگی استاد احمد سمیعی (گیلانی) و انتشار ویژه‌نامۀ «کاروان‌سالار ویرایش» آمده و همچنین به مطالب مطرح‌شده در جلسۀ هیئت‌مدیره اشاره شده است. در صفحۀ دوم، اخبار کمیسیون‌ها و سرمقاله‌ای از هومن عباسپور را می‌خوانیم با عنوان «هر شکی سازنده نیست». در صفحۀ سوم، مطالب نشست انجمن در ۲۷ آبان ۱۳۹۸ و گفت‌وگو با سه ناشر (نگاه، معین، رسا) درج شده و در صفحۀ چهارم معرفی مقالات مفید و فهرست متولدان و درگذشتگان بهمن ماه و موفقیت اعضا آمده است.

 

برای دریافت خبرنامه روی پیوند زیر کلیک کنید.

چهارمین خبرنامۀ انجمن صنفی ویراستاران

سومین شمارۀ خبرنامۀ انجمن صنفی ویراستاران

سومین خبرنامۀ انجمن صنفی ویراستاران را به شما تقدیم می‌کنیم. در این شماره خبرهایی داریم از تحریر اساسنامۀ سراسری انجمن، اخبار کمیسیون‌ها و روابط عمومی، مصاحبه‌ای با یکی از مدرسان انجمن، خبرهایی از نشر و از اعضای انجمن و چند نکتۀ ویرایشی.

در این شماره پیشنهاد انجمن صنفی ویراستاران را دربارۀ تعیین روز ویراستار می‌خوانید: یازدهم بهمن، سالروز تولد استاد سمیعی گیلانی.
مشتاق حضور فعال ویراستاران در جمع صمیمی «انجمن صنفی ویراستاران» هستیم.

 

برای دریافت خبرنامه کلیک کنید.

خبرنامۀ شمارۀ ۳- دی ماه ۱۳۹۹